Kiêng kỵ ngày Tết khi có khách và có trẻ con trong nhà

Hai bài trước ghi lại các nếp kiêng kỵ phổ biến và cách giữ cho nhẹ nhàng, và chuyện trong nhà có hai nếp khác nhau. Bài này nói hai tình huống cụ thể hay gặp nhất trong ba ngày Tết: khách tới nhà, và trẻ con trong nhà.

Khi khách vô tình làm trái nếp nhà mình

• Khách không biết nếp nhà mình — đó là chuyện hoàn toàn bình thường, vì mỗi nhà một khác.
• Đừng nhắc tại chỗ: câu nhắc dù nhẹ tới đâu cũng làm người ta ngượng suốt buổi.
• Đừng đổi nét mặt — khách nhìn ra ngay, và họ sẽ nhớ chuyện đó lâu hơn mình tưởng.
• Xử lý âm thầm sau khi khách về nếu thật sự cần xử lý gì.
• Nếu là việc phải nói vì lý do an toàn hoặc vệ sinh, thì nói bằng giọng bình thường và không nhắc tới chuyện kiêng.

Phòng trước thì hơn là chữa sau

1. Cất thứ mình không muốn ai đụng trước khi khách tới, thay vì canh chừng.
2. Sắp lối đi rõ ràng, để khách không phải đoán chỗ nào được vào.
3. Chuẩn bị sẵn chỗ để giày dép, áo khoác, quà — người ta lúng túng vì không biết đặt đâu.
4. Nói trước với người nhà ai là người tiếp khách, để không ai nhắc chồng lên nhau.
5. Với khách là người nước ngoài hoặc khác vùng miền, càng nên bỏ qua chuyện nếp và tập trung vào việc tiếp cho ấm áp.

Khi nhà mình là khách

• Quan sát rồi làm theo chủ nhà — đây là cách an toàn nhất ở bất cứ nhà nào.
• Hỏi một câu nếu không chắc: nhà mình có kiêng gì không ạ. Hỏi thì không ai phiền.
• Lỡ làm gì đó thì nói một câu xin lỗi nhẹ rồi thôi, đừng phân trần dài.
• Đừng đem nếp nhà mình sang áp cho nhà người ta, kể cả khi thấy khác.

Trẻ con hỏi vì sao

Đây là phần quan trọng nhất bài, vì cách trả lời hôm nay sẽ theo đứa trẻ rất lâu.

• Nói thật là đây là nếp của nhà mình, ông bà làm vậy nên mình làm vậy — trẻ hiểu được và chấp nhận được.
• Đừng doạ: nói làm vậy là xui, là gặp chuyện, là bị phạt — đó là gieo sợ hãi, và nỗi sợ đó ở lại rất lâu.
• Đừng bắt trẻ nhận lỗi vì một việc chúng không hiểu.
• Nói được thì nói cả nguồn gốc: nhiều nếp bắt đầu từ lý do thực tế rất dễ hiểu.
• Cho phép trẻ hỏi tiếp — đứa nào hỏi nhiều là đứa đang học thật.

Trẻ lỡ làm vỡ đồ

1. Việc đầu tiên là xem trẻ có bị thương không, trước mọi thứ khác.
2. Dọn mảnh vỡ cho an toàn: đi dép, dùng chổi, lau lại bằng khăn ướt.
3. Không mắng trước mặt khách — chuyện này làm đứa trẻ nhớ lâu hơn cả cái đồ vỡ.
4. Nói một câu cho nhẹ không khí rồi chuyển sang chuyện khác.
5. Không nói với trẻ rằng vỡ đồ đầu năm là điềm gì; đứa trẻ sẽ tự nhận vào mình.

Lì xì và trẻ con

• Dạy trẻ nhận bằng hai tay và cảm ơn, và dạy trước Tết chứ đừng dạy giữa lúc có khách.
• Không cho trẻ mở bao ngay trước mặt người tặng, và cũng đừng bắt trẻ khoe số tiền.
• Đừng so bao nào nhiều bao nào ít trước mặt trẻ — chúng học rất nhanh cách nhìn đó.
• Người lớn giữ hộ thì nói rõ với trẻ là giữ hộ, và giữ đúng lời.
• Trẻ lớn hơn thì cho tự quản một phần; đây là dịp học tiêu tiền rất tốt.

Khi người trong nhà quên mất

• Người nhà quên nếp thì cũng như khách quên — nhắc nhẹ hoặc bỏ qua, đừng làm thành chuyện.
• Người già hay quên là chuyện tuổi tác, không phải chuyện coi thường nếp nhà.
• Dâu rể mới thì cần thời gian: nói trước cho biết còn hơn để họ tự đoán rồi làm sai.
• Một danh sách ngắn gửi trước Tết trong nhóm tin nhắn của nhà là cách nhẹ nhàng nhất.

Giữ cho ngày Tết nhẹ

• Chọn vài nếp quan trọng nhất với nhà mình và bỏ qua phần còn lại — giữ hết thì cả nhà mệt.
• Nếp là để gắn kết, không phải để bắt lỗi nhau. Khi nó bắt đầu làm người trong nhà căng thẳng thì nó đang đi ngược mục đích của chính nó.
• Người lớn tuổi trong nhà có tiếng nói cuối về nếp nhà — hỏi và tôn trọng, kể cả khi mình không tin.
• Đừng tranh luận đúng sai giữa ngày Tết; để dịp khác.

Trang này chỉ ghi lại nếp, không khẳng định điều gì về hậu quả của việc giữ hay không giữ. Thứ chắc chắn thì đơn giản hơn nhiều: ba ngày Tết là để người trong nhà thấy vui khi ở cạnh nhau — và nếp nào làm được điều đó thì nên giữ, nếp nào làm ngược lại thì nên nhẹ tay.

Câu hỏi thường gặp