Quà Tết năm đầu làm dâu làm rể
Tết đầu tiên sau khi cưới là cái Tết nhiều áp lực nhất với phần lớn người trẻ. Không phải vì quà khó chọn, mà vì nó là lần đầu mình xuất hiện ở nhà bên kia với vai trò con cái chứ không phải khách. Mọi thứ mình làm đều được để ý, và mình thì chưa biết lệ nhà người ta.
Bài này bàn cách chuẩn bị cho cái Tết đó — chọn quà, chia cho đều, và mấy tình huống khó xử hay gặp.
Việc quan trọng nhất làm trước cả chuyện chọn quà
Hỏi chồng hoặc vợ mình về lệ nhà họ. Nghe hiển nhiên nhưng rất nhiều người bỏ qua rồi tự đoán, và đoán sai.
Mấy câu cụ thể nên hỏi: nhà mình có mấy người cần có quà riêng; ông bà nội ngoại còn không; có cô dì chú bác nào ở gần và thường sang chơi ngày Tết không; nhà mình mọi năm hay biếu gì; có ai kiêng gì về ăn uống hoặc sức khoẻ không; có ai đang có tang không.
Câu cuối quan trọng: nhà đang có tang thì nhiều gia đình kiêng chúc mừng và kiêng đồ màu đỏ rực. Không biết mà mang một giỏ quà đỏ chói vào là một tình huống rất khó xử cho cả hai bên.
Và nếu bạn đời của bạn cũng không nắm rõ — chuyện rất thường — thì hỏi mẹ mình hoặc chị em trong nhà họ. Hỏi trước bao giờ cũng dễ hơn sửa sau.
Nguyên tắc chia cho đều hai bên
Đây là chỗ dễ gợn nhất và thường không ai nói ra. Mấy nguyên tắc thực tế:
Ngang nhau về giá trị, không cần giống nhau về món. Hai bên có thể thích hai thứ khác nhau, nhưng mức chi nên tương đương. Chênh lệch rõ rệt là thứ người ta để ý, dù không ai nói.
Bàn con số với nhau trước, một lần. Hai vợ chồng thống nhất tổng ngân sách và cách chia trước khi đi mua. Bàn trước thì đó là quyết định chung; bàn sau khi đã mua thì thành tranh cãi.
Tính cả tiền mừng tuổi vào tổng. Lì xì cho trẻ con hai bên, mừng tuổi ông bà — đây là khoản dễ vượt dự tính nhất, nhất là nhà đông cháu.
Đừng so với năm trước của người khác. "Năm ngoái chị dâu biếu cái này" là cái bẫy dẫn tới cuộc chạy đua mà không ai thắng.
Chọn quà: nhóm nào an toàn
Cho ông bà và người lớn tuổi: đồ ăn được và dùng được là an toàn nhất — trà, mứt, yến, hộp bánh, khăn ấm. Với người lớn tuổi thì hỏi trước về sức khoẻ quan trọng hơn chọn món đắt: người tiểu đường thì mứt và bánh ngọt là món không dùng được, người kiêng đạm thì cũng vậy. Biếu một món mà người ta không ăn được là biếu hụt, dù giá trị cao.
Cho bố mẹ: tuỳ nhà. Nhiều gia đình quý một khoản tiền biếu hơn là một giỏ quà — và điều này thì không có gì đáng ngại để hỏi thẳng chồng hoặc vợ mình. Tiền biếu thì luôn để trong phong bao, không đưa tiền trần.
Cho anh chị em: món vừa phải, hoặc quà cho các cháu. Với gia đình có nhiều anh chị em thì quà cho cháu thường được đón nhận tự nhiên hơn quà cho người lớn.
Giỏ quà Tết sẵn có thì tiện, và không có gì phải ngại. Chỉ nên kiểm hạn sử dụng — đây là chỗ hay có vấn đề với hàng đóng sẵn bán cận Tết.
Mấy món nên cân nhắc
Rượu bia — chỉ tặng khi biết chắc người nhận uống. Nhà có người đang điều trị hoặc nhà kiêng rượu thì đây là món gây khó xử.
Đồ quá đắt trong năm đầu. Nghe ngược với trực giác, nhưng một món quá đắt ngay năm đầu vừa tạo áp lực đáp lễ, vừa đặt một cái mốc mà những năm sau phải theo. Vừa phải và đều đặn được đánh giá cao hơn.
Vật phẩm phong thuỷ có hình tượng thờ — tượng Phật, tượng Thần Tài. Nên tránh trừ khi biết chắc nhà đó thờ và thờ theo cách nào. Việc thỉnh tượng thường được coi là việc của chính gia chủ.
Đồ trang trí có phong cách mạnh. Nhà người lớn tuổi thường đã có gu riêng và đã bày kín chỗ; thêm một món lạ vào là đặt họ vào thế phải bày cho phải phép.
Mấy tình huống khó xử hay gặp
Nhà bên kia không nhận quà, bảo "vẽ chuyện". Câu đó phần lớn là lời khách sáo. Cứ để lại và nói nhẹ nhàng: "Chúng con có chút quà Tết, bố mẹ nhận cho chúng con vui." Nếu họ thật sự không muốn nhận đồ vật thì lần sau chuyển sang hình thức khác — biếu tiền, hoặc góp vào mâm cỗ.
Không đủ tiền như mình muốn. Đây là hoàn cảnh rất phổ biến với người mới cưới, và cũng là điều không có gì phải xấu hổ. Một món vừa phải kèm sự có mặt và sự chu đáo có giá trị hơn nhiều so với một món đắt mua bằng tiền vay. Người lớn trong nhà thường nhìn ra được điều đó.
Bị so sánh với dâu rể khác. Chuyện này xảy ra và không có cách nào tránh hoàn toàn. Cách xử lý ít tổn hại nhất là không tham gia cuộc so sánh — không giải thích, không tự hạ mình, và cũng không kể lể về khó khăn của mình.
Không về được hai bên trong cùng dịp. Rất thường với người ở xa. Cách nhiều cặp dùng: năm nay bên này, năm sau bên kia, và nói rõ từ sớm chứ đừng để tới sát ngày. Bên không về thì gửi quà tới trước Tết và gọi video ngày mùng một — cuộc gọi đúng ngày có ý nghĩa hơn người ta tưởng.
Cách trao
Trao sớm chứ đừng để tới lúc chào về. Đưa quà lúc vừa tới, hoặc lúc cả nhà đang ngồi với nhau. Đưa lúc đứng ở cửa chuẩn bị về thì món quà trông như một thủ tục.
Cả hai vợ chồng cùng trao ở nhà cả hai bên. Chi tiết nhỏ nhưng nó nói rằng đây là quà của một gia đình, không phải của một người.
Nói ngắn gọn. "Chúng con biếu bố mẹ chút quà Tết, chúc bố mẹ năm mới mạnh khoẻ" là đủ. Không cần kể món đó mua ở đâu, giá bao nhiêu.
Mừng tuổi ông bà thì đưa bằng hai tay, phong bao mới, và nói một câu chúc sức khoẻ. Đây là phần lễ nghĩa mà người lớn tuổi để ý hơn cả giá trị món quà.
Sau Tết
Ghi lại: mình đã biếu gì cho ai, ai thích gì, ai kiêng gì, nhà có lệ gì riêng. Một ghi chú ngắn trong điện thoại, năm sau lôi ra dùng.
Nghe thực dụng quá mức nhưng nó giải quyết đúng vấn đề của năm đầu: chưa biết lệ nhà người ta. Tới cái Tết thứ ba thì mọi thứ thành quen, và bạn sẽ không cần ghi nữa.
Tóm lại
Hỏi lệ nhà bên kia trước khi chọn quà. Hai vợ chồng thống nhất ngân sách và cách chia một lần, tính cả tiền lì xì. Đồ ăn được và dùng được là an toàn nhất, và với người lớn tuổi thì hỏi về sức khoẻ trước khi chọn. Đừng mua quá đắt ngay năm đầu. Trao sớm, cả hai cùng trao, nói ngắn gọn. Và ghi lại để năm sau đỡ phải đoán.