Quà Tết về quê: chia sao cho đều mà không vỡ túi
Bài trước nói quà Tết cho gia đình khác quà công sở ở chỗ nào. Bài này nói tình huống cụ thể mà rất nhiều người gặp mỗi năm: về quê, và phải lo quà cho một danh sách dài.
Ở công sở thì danh sách rõ và mức chi có chuẩn. Về quê thì danh sách tự dài ra, mức chi không có ai định, và mọi thứ đều mang thêm tình cảm — nên đây là chỗ tiền ra nhiều nhất mà cũng dễ lấn cấn nhất.
Bắt đầu bằng danh sách, không bắt đầu bằng cửa hàng
Đây là bước quyết định cả chuyến, và cũng là bước hay bị bỏ:
- Ghi ra hết — ông bà, bố mẹ hai bên, cô dì chú bác, hàng xóm thân, trẻ con.
- Chia thành nhóm theo mức thân sơ, thường ra ba bốn nhóm.
- Đặt một mức cho mỗi nhóm, rồi nhân với số người.
- Cộng lại rồi nhìn con số tổng trước khi mua bất cứ thứ gì.
Gần như ai làm bước bốn cũng giật mình một lần. Nhưng giật mình lúc còn cầm tờ giấy dễ chịu hơn nhiều so với giật mình lúc đã mua xong.
Chia nhóm thế nào
- Nhóm gần nhất — bố mẹ, ông bà. Đây là nơi nên dồn phần lớn, và cũng là nơi không nên tiết kiệm.
- Nhóm họ hàng thân — mức vừa, đồng đều nhau là quan trọng nhất.
- Nhóm xã giao — hàng xóm, người quen. Nhỏ, gọn, giống nhau hết.
- Trẻ con — tính riêng, thường là lì xì.
Nguyên tắc xuyên suốt: trong cùng một nhóm thì phải đều. Chênh lệch trong cùng vai vế là thứ người ta nhớ rất lâu, kể cả khi không ai nói ra.
Mua ở đâu — trên thành phố hay ở quê
- Mua ở quê nhẹ hơn nhiều về chuyện vận chuyển, và thường không kém về chất lượng.
- Mua trên thành phố hợp với món đặc trưng mà ở quê không có — đó mới là thứ đáng khiêng đi xa.
- Đừng mua đồ nặng rồi khiêng cả chặng dài; tiền xe và công sức có khi hơn giá trị món.
- Nhiều nơi giao tận nhà — đặt trước rồi nhận ở quê là cách gọn mà ít người nghĩ tới.
Chuyện lì xì
Đây là khoản dễ vượt kiểm soát nhất vì nó nhỏ lẻ và khó từ chối:
- Định trước một mức chung cho trẻ con, và giữ đúng mức đó.
- Đổi sẵn tiền lẻ trước khi về, đủ số phong bao.
- Chia sẵn theo nhóm để khỏi phải rút ví tính nhẩm trước mặt mọi người.
- Đừng để mức lì xì bị đẩy lên vì thấy người khác đưa nhiều — nhà mình theo khả năng nhà mình.
Nói thẳng một điều mà nhiều người ngại nói: lì xì vốn là chuyện lấy may, không phải chuyện số tiền. Ở đâu nó đã thành cuộc so đo thì phần vui đã mất, và người vay mượn để giữ mặt mũi là người thiệt nhất.
Khi khả năng năm nay eo hẹp
- Giảm đều tất cả, đừng cắt hẳn một nhóm nào.
- Đổi sang món tự làm hoặc món địa phương — thường được quý hơn là bị chê.
- Về được là đã quý. Với ông bà bố mẹ, đó gần như luôn là phần chính.
- Đừng vay để mua quà. Ra Tết còn cả năm phải sống, và không ai muốn món quà của mình được mua bằng khoản nợ của con cháu.
Mấy món hay hợp khi về quê
- Đồ dùng được ngay trong dịp Tết — bánh trái, trà.
- Món đặc trưng nơi mình sống, có câu chuyện để kể khi đưa.
- Đồ dùng lâu bền trong nhà, cho nhóm gần nhất.
- Thứ chia được cho nhiều người trong nhà cùng dùng.
Tránh: đồ quá cồng kềnh, đồ cần bảo quản lạnh, và đồ đắt tiền tặng cho nhóm xã giao — món quá to trong nhóm xã giao làm người nhận thấy mắc nợ chứ không thấy vui.
Mấy tình huống hay khó xử
Về quê thì ngoài chuyện mua gì còn mấy chuyện không mua được bằng tiền:
- Bị so với anh chị em khác đi làm xa và khá hơn. Không cần thi đua — người trong nhà biết hoàn cảnh từng người, và người hay so sánh nhất thường là người ngoài cuộc.
- Được hỏi thẳng về lương thưởng. Trả lời chung chung rồi chuyển đề tài là đủ, không cần thật chi tiết cũng không cần nói quá.
- Nhà nào cũng mời ăn và mình không đi hết được. Nói trước là năm nay ghé được mấy nhà, hơn là hứa rồi lỡ.
- Quên mất một nhà trong danh sách. Gửi bù sau Tết kèm một lời xin lỗi ngắn — chuyện này bình thường hơn mình nghĩ.
Điều đáng nhớ: phần lớn người ở quê mong mình về hơn là mong quà. Ngồi lại nói chuyện một buổi có giá trị hơn giỏ quà to đặt xuống rồi đi ngay.
Trao thế nào
- Trao riêng từng nhà, đừng phát hàng loạt trước mặt nhau.
- Nói một câu về lý do chọn món ấy — chi tiết nhỏ này làm món quà khác hẳn.
- Người lớn tuổi thì đưa hai tay, và ngồi lại nói chuyện một lát.
- Đừng nhắc giá, dù bị hỏi thẳng; nói tránh là được.