Tết với sếp cũ: người đã nghỉ hưu, người chuyển công ty, người từng dìu mình
Chuyện đi Tết sếp đang tại chức thì nhiều người đã quen. Nhưng còn người từng là sếp mình — nay đã nghỉ hưu, đã chuyển sang công ty khác, hoặc chính mình mới là người rời đi — thì Tết có nên tặng không, và tặng thế nào cho không lệch? Đây là nhóm quan hệ mà phần lợi ích công việc đã hết, nên nó lộ ra rất rõ ý định thật của người tặng.
Điều thay đổi khi đường báo cáo không còn
Khi còn làm chung, mọi món quà đều mang sẵn một lớp nghĩa mà không ai gọi tên: người nhận là người đánh giá bạn. Lớp nghĩa đó biến mất khi quan hệ công việc chấm dứt.
Hệ quả là món quà lúc này nói đúng những gì nó nói: bạn nhớ tới người ta. Đây chính là lý do mà quà cho sếp cũ thường được nhớ lâu hơn quà cho sếp đang tại chức — nó không còn có thể bị hiểu theo nghĩa khác.
Cũng vì thế, sự đều đặn quan trọng hơn giá trị. Một tin nhắn chúc Tết gửi đủ năm năm liền có sức nặng hơn một giỏ quà lớn gửi đúng một lần.
Sếp đã nghỉ hưu
Nhóm này thường là nhóm trân trọng nhất khi được nhớ tới, vì nhịp liên lạc với nơi làm cũ hay tắt rất nhanh sau ngày chia tay.
Chọn quà: nghiêng về thứ dùng được hằng ngày và thứ gợi kỷ niệm. Trà, cà phê, hộp bánh, một món đặc sản quê của họ hoặc quê bạn, một cuốn sách. Tránh mọi thứ gợi tới tuổi tác và sức khoẻ — thiết bị y tế và thực phẩm chức năng là việc thuộc chỉ định của bác sĩ, không phải quà.
Cách trao quan trọng hơn món: nếu ở gần thì ghé thăm ngắn, hẹn trước và không ở quá lâu. Người lớn tuổi thường có nhịp sinh hoạt cố định, đến bất ngờ vào giờ nghỉ trưa là làm phiền dù thiện chí.
Nếu đi cùng vài đồng nghiệp cũ thì càng tốt — cuộc ghé thăm thành dịp gặp lại, và người nhận thấy mình vẫn thuộc về một nhóm chứ không chỉ nhận một món đồ.
Sếp cũ đã chuyển sang công ty khác
Đây là nhóm cần cân nhắc kỹ hơn một chút, vì có một tình huống cần loại trừ trước: công ty mới của họ có phải đối tác, đối thủ hoặc bên liên quan tới công việc hiện tại của bạn không?
Nếu có, quà Tết cá nhân có thể bị đọc theo nghĩa khác, và trong một số ngành thì còn vướng quy chế nội bộ về quan hệ với đối tác. Trong trường hợp đó, một tin nhắn chúc Tết là đủ và là lựa chọn đúng.
Nếu không có liên quan gì về công việc, thì đây chỉ là chuyện giữ quan hệ cá nhân bình thường. Món nhỏ, nhắn trước khi gửi, và đừng gửi tới công ty mới của họ trừ khi bạn biết chắc nơi đó không phiền — địa chỉ nhà hoặc gặp trực tiếp thì tự nhiên hơn.
Khi chính bạn là người đã rời đi
Người vừa nghỉ việc hay lúng túng: tặng thì sợ bị hiểu là còn muốn gì đó, không tặng thì thấy bạc.
Cách gỡ đơn giản: giữ đúng mức bạn vẫn giữ với những người khác. Nếu bạn nhắn tin chúc Tết cho bạn bè cũ thì nhắn cả cho sếp cũ, cùng một mức độ trang trọng. Không cần món quà để chứng minh điều gì.
Một lưu ý nhỏ: nếu bạn rời đi trong hoàn cảnh không vui vẻ, đừng dùng dịp Tết để mở lại chuyện cũ. Một câu chúc ngắn, không kèm giải thích, không kèm nhắc lại, thường là cách tốt nhất — và nếu họ muốn nối lại thì đó là cửa để họ bước qua.
Người từng dìu mình mà không phải sếp
Nhóm này hay bị bỏ sót: người hướng dẫn mình hồi mới vào nghề, đồng nghiệp cũ từng đỡ mình lúc khó, thầy dạy nghề. Họ không nằm trong bất kỳ danh sách quà Tết nào của công ty.
Với nhóm này, thứ có giá trị nhất là nói cụ thể điều họ đã làm. "Năm đó anh ngồi lại chỉ em làm báo cáo tới chín giờ tối, giờ em vẫn làm theo cách anh chỉ" — câu đó đáng giá hơn mọi giỏ quà, và người nhận sẽ nhớ nó rất lâu.
Nếu có gửi quà thì món nhỏ là đủ. Phần nội dung mới là phần chính.
Mức quà: đừng vượt mức quan hệ
Một món quá lớn cho quan hệ đã không còn ràng buộc công việc dễ khiến người nhận thấy ngại, vì nó tạo ra cảm giác phải đáp lại. Món vừa phải, gửi đều đặn hằng năm, dễ chịu cho cả hai phía hơn.
Dấu hiệu bạn đang vượt mức: bạn phải nghĩ khá lâu xem gửi thế nào cho người ta không từ chối, hoặc bạn thấy cần giải thích dài dòng khi trao. Cả hai đều cho thấy nên giảm quy mô xuống.
Lời chúc nên viết thế nào
Ba phần, ngắn gọn: một câu chúc năm mới; một câu cụ thể nhắc tới điều gì đó của riêng họ — sức khoẻ, việc mới, chuyện gia đình nếu bạn biết; và một câu mở để liên lạc tiếp, kiểu mong có dịp gặp lại.
Tránh câu chúc sao chép nguyên khối mà ai đọc cũng biết là gửi hàng loạt. Với nhóm quan hệ này, một dòng tự viết hơn hẳn một đoạn dài đi mượn.
Khi hai bên ở hai thành phố khác nhau
Phần lớn quan hệ với sếp cũ rơi vào tình huống này sau vài năm, và khoảng cách địa lý là lý do phổ biến nhất khiến liên lạc tắt hẳn. Không ghé thăm được thì cũng đừng để nó thành lý do im lặng luôn.
Gọi điện thoại hơn nhắn tin, và nhắn tin riêng hơn gửi tin hàng loạt. Một cuộc gọi hai phút vào sáng mùng một hoặc trong mấy ngày Tết thường đủ, và người nhận nhận ra ngay đây không phải tin nhắn được chuyển tiếp cho cả danh bạ.
Nếu muốn gửi quà thì hỏi trước địa chỉ và hỏi trước xem mấy ngày đó họ có ở nhà không — quà đến lúc cả nhà đi vắng là bưu kiện nằm ở bưu cục qua kỳ nghỉ, phiền cho người nhận hơn là vui.
Khi bạn không còn biết gì về họ nữa
Có trường hợp đã mấy năm không liên lạc và bạn thật sự không rõ người ta giờ thế nào. Lúc đó đừng cố viết một lời chúc nghe như vẫn thân thiết — nó lộ ngay.
Cách tự nhiên hơn là thừa nhận khoảng cách: chúc năm mới, nói thẳng là đã lâu không liên lạc, và hỏi thăm một câu mở. Người nhận sẽ tự chọn trả lời tới đâu, và nếu họ muốn nối lại thì đây là cửa vừa đủ rộng mà không ép ai.
Còn nếu không nhận được hồi âm thì cũng không sao. Không phải mọi quan hệ đều cần được giữ, và một lời chúc gửi đi mà không có hồi đáp vẫn là một việc tử tế đã làm xong.
Tóm lại
Khi đường báo cáo không còn, món quà nói đúng điều nó nói — vì thế quà cho sếp cũ thường được nhớ lâu hơn. Sếp đã nghỉ hưu thì nghiêng về thứ dùng được và tránh mọi thứ gợi tuổi tác; sếp đã chuyển công ty thì kiểm tra trước xem có vướng quan hệ công việc không.
Nếu chính bạn đã rời đi, giữ đúng mức bạn vẫn giữ với người khác là đủ. Và đừng quên nhóm người từng dìu mình mà không phải sếp — với họ, một câu nói cụ thể có giá hơn mọi món quà.