Ngân sách tết: lập thế nào và bám theo ra sao

Ba bài trước nói mua sớm hay mua cận tết, giá cả cận tết cùng mấy chiêu bán hàng, và mua sắm tết qua mạng. Bài này nói phần khung: tổng cộng mình định chi bao nhiêu.

Tết tốn hơn mọi người tính, vì nó gồm nhiều khoản nhỏ mà ít ai cộng lại. Cộng trước thì đỡ hụt sau.

Liệt kê đủ các khoản

• Quà biếu: hai bên nội ngoại, sếp, đối tác, hàng xóm.
• Lì xì — khoản hay bị tính thiếu nhất vì nó rải ra nhiều ngày.
• Ăn uống trong nhà: thực phẩm, bánh trái, đồ uống.
• Đi lại: vé xe vé tàu, xăng, gửi xe — và giá cao hơn ngày thường.
• Dọn dẹp và sắm sửa: sơn sửa, thay đồ cũ, hoa và cây.
• Quần áo mới cho cả nhà.
• Tiếp khách và đi chơi trong mấy ngày tết.
• Một khoản dự phòng — luôn có việc phát sinh.

Cách lập cho nhanh

1. Lấy số tết năm ngoái làm mốc nếu có ghi; không có thì ước rộng ra.
2. Đặt tổng trần trước, rồi mới chia xuống từng khoản.
3. Khoản nào vượt thì phải cắt khoản khác — đây là điểm mấu chốt của việc lập ngân sách.
4. Ghi vào một chỗ duy nhất: sổ tay hoặc ghi chú điện thoại.
5. Cả nhà cùng biết, không phải chỉ người giữ tiền.

Lì xì cho khỏi hụt

• Đếm số người mình sẽ lì xì, kể cả con của bạn bè tới chơi.
• Định sẵn mấy mức: trẻ trong nhà, trẻ họ hàng, con của khách, người lớn tuổi.
• Chuẩn bị sẵn tiền lẻ đúng mức và chia vào bao trước — tránh chuyện đưa nhầm mức.
• Chia sẵn vào hai ba túi khác nhau theo mức, để khỏi lẫn lúc đông người.
• Lì xì là lời chúc, không phải thước đo; mức nào cũng được miễn là đều tay.

Mấy chiêu khiến mình chi vượt

• Combo và giỏ quà làm sẵn trông rẻ nhưng thường có món mình không cần.
• Giảm giá theo số lượng: mua ba tặng một mà nhà chỉ dùng một.
• "Còn vài phần cuối" — câu này có quanh năm.
• Đi mua lúc đói hoặc lúc mệt: cả hai đều làm mình chi nhiều hơn.
• Đi cùng người hay giục thì khó giữ mức.
• Mang danh sách theo và bám danh sách là cách chống lại tất cả những thứ trên.

🔴 Không vay để ăn tết

• Vay tiêu dùng lãi cao cho một kỳ nghỉ là khoản nợ kéo dài sang cả năm.
• Ứng lương tháng sau thì tháng sau phải sống bằng gì — tính trước câu này.
• Mua trả góp đồ không cần thiết chỉ vì cận tết có khuyến mãi.
• Cẩn thận với vay nhanh không giấy tờ; nhiều trường hợp lãi thực tế rất cao.
• Tết nhỏ lại một chút thì không ai nhớ, nhưng khoản nợ thì nhớ mình suốt năm.

Nếu năm nay thu nhập giảm

• Nói với người trong nhà từ sớm để cùng hạ kỳ vọng, đừng để tới mùng một mới lộ.
• Cắt theo thứ tự: đồ trang trí trước, quần áo mới sau, quà biếu và lì xì để sau cùng.
• Giữ phần dành cho ông bà nếu cắt được chỗ khác.
• Nấu ở nhà thay vì đặt sẵn tiết kiệm khá nhiều mà lại vui hơn.
• Một cái tết gọn không phải là một cái tết kém.

Theo dõi trong lúc chi

• Ghi ngay sau khi tiêu, đừng để tối mới nhớ lại.
• Cộng lại sau mỗi vài ngày để biết mình còn bao nhiêu.
• Vượt sớm thì cắt sớm, đừng đợi tới cuối.
• Rút tiền mặt theo mức đã định giúp nhiều người giữ mức tốt hơn là quẹt thẻ.

Mua sớm phần nào, để cận tết phần nào

• Mua sớm: đồ khô, bánh kẹo đóng gói, quà biếu, đồ trang trí, vé xe.
• Để cận tết: đồ tươi, hoa, rau củ — mua sớm thì hỏng.
• Đặt vé xe tàu ngay khi mở bán, đây là khoản đội giá mạnh nhất khi để trễ.
• Chia làm hai ba đợt mua thay vì một chuyến lớn; đỡ quên và đỡ vác nặng.

Sau tết

• Cộng tổng thật sự đã chi và so với dự tính.
• Ghi lại khoản nào vượt nhiều nhất — năm sau biết chỗ để tính kỹ.
• Ghi món nào mua rồi không dùng tới.
• Bắt đầu để dành cho tết sau ngay từ tháng đầu năm, một khoản nhỏ mỗi tháng là đủ.
• Mười phút ngồi tính sau tết tiết kiệm được nhiều hơn mọi đợt săn giảm giá.

Nói thẳng một điều

Trang này bán quà tết. Nên nói rõ: mùa này là mùa người bán mong nhất, và mọi cách trưng bày đều nhắm vào việc mình mua thêm.

Biết trước điều đó thì đi chợ tết nhẹ đầu hơn hẳn — mua thứ mình đã định, và về.

Câu hỏi thường gặp