Những câu chúc Tết nên tránh: câu hỏi riêng tư khoác áo lời chúc

Hai bài trước nói cách viết lời chúc cho khác mấy câu ai cũng gửi, và chúc Tết người đang gặp chuyện. Bài này nói phần ngược lại: những câu không nên nói.

Phần lớn mấy câu này xuất phát từ ý tốt — người hỏi thật lòng quan tâm. Nhưng nghe ở đầu bên kia thì nó thành một bảng kiểm: đã có gì, chưa có gì, so với người ta thế nào.

Nhóm hay gặp nhất

• Bao giờ lấy chồng, lấy vợ — người được hỏi thường đã nghe câu này từ năm người trước đó trong cùng một buổi.
• Bao giờ có con, sao lâu vậy — đây là câu có thể chạm vào chuyện rất đau mà không ai nói ra.
• Bao giờ sinh đứa nữa, hoặc bình luận về giới tính của con người ta.
• Lương bao nhiêu, thưởng Tết mấy tháng.
• Mua nhà chưa, mua xe chưa, khi nào mua.
• Sao gầy đi vậy, sao mập lên vậy — bình luận ngoại hình không phải lời chúc.
• Con nhà cô A đỗ trường nọ đấy, nói trước mặt đứa trẻ vừa thi không tốt.

Vì sao nó nặng hơn mình tưởng

1. Người ta nghe câu đó nhiều lần trong vài ngày, không phải một lần.
2. Câu hỏi nghe như một cái hạn chót mà họ đang trễ.
3. Có chuyện người ta không thể kể: hiếm muộn, mất việc, hôn nhân đang trục trặc, bệnh tật.
4. Nó hỏi trước mặt đông người, nên người trả lời không có chỗ lùi.
5. Người hỏi quên ngay, người bị hỏi nhớ cả năm.

Nói gì thay thế

• Hỏi về hiện tại thay vì hỏi về kế hoạch: dạo này công việc thế nào, năm qua có gì vui.
• Chúc thứ ai cũng nhận được: sức khoẻ, bình an, một năm nhẹ nhàng.
• Khen một việc cụ thể họ đã làm được trong năm.
• Hỏi chuyện họ thích: cây cối, nấu ăn, thể thao, chuyến đi vừa rồi.
• Kể chuyện mình thay vì hỏi chuyện người — chuyện trò thật sự bắt đầu từ đó.
• Im lặng cùng nhau cũng được; không phải lúc nào cũng phải lấp đầy bằng câu hỏi.

Với trẻ con

• Đừng hỏi điểm số trước mặt người khác.
• Đừng so hai đứa trẻ với nhau, kể cả đùa.
• Đừng bắt hát, bắt đọc thơ, bắt chào từng người nếu đứa trẻ đang ngại.
• Đừng trêu chuyện yêu đương với trẻ mới lớn — chúng khó chịu hơn người lớn tưởng nhiều.
• Hỏi chuyện chúng thích: trò chơi, bạn bè, cuốn sách đang đọc.

Khi mình là chủ nhà

• Đỡ lời cho khách đang bị hỏi khó — chuyển chuyện giùm họ là việc tử tế nhất của chủ nhà.
• Nói trước với họ hàng thân nếu trong nhà có người đang gặp chuyện không muốn bị hỏi.
• Đừng kể chuyện riêng của người nhà cho khách nghe, dù là kể với ý thương.
• Sắp chỗ ngồi cho dễ thở: đừng để một người ngồi giữa vòng vây người lớn tuổi.

Chúc qua tin nhắn

• Cùng một nguyên tắc: đừng hỏi chuyện riêng trong tin nhắn chúc.
• Đừng gửi tin chúc kèm câu hỏi dò la về công việc hay thu nhập.
• Một câu ngắn có tên người nhận hơn hẳn một đoạn dài chép sẵn.
• Không gửi vào nhóm chung lời chúc vốn dành riêng cho một người.

Khi mình là người bị hỏi

1. Một câu ngắn và cười là đủ: dạ chưa ạ, khi nào có con báo cô chú. Không cần giải thích.
2. Đổi hướng nhẹ: hỏi lại chuyện của họ.
3. Không cần trả lời thật những câu hỏi về tiền bạc; nói chung chung là quyền của mình.
4. Đi pha trà, rót nước — rời khỏi vòng tròn một chút là cách cũ mà hiệu quả.
5. Nói trước với người nhà nếu có chuyện mình không muốn bị hỏi, để họ đỡ lời.
6. Không phải lỗi của mình nếu câu hỏi làm mình buồn; và cũng không cần giận người hỏi — phần lớn họ thật sự không nghĩ tới.

Nếu lỡ hỏi rồi

• Thấy người ta cười gượng thì chuyển chuyện ngay, đừng hỏi thêm cho rõ.
• Không cần xin lỗi rườm rà giữa đám đông — chuyển chuyện là đủ.
• Nhớ để năm sau không hỏi lại.
• Nếu thân thì hỏi riêng dịp khác, lúc chỉ có hai người và không ai vội.

Một cách nghĩ đơn giản

Trước khi hỏi, thử nghĩ: câu này nếu người ta trả lời thật thì họ có phải kể ra chuyện riêng không? Nếu có, thì đừng hỏi ở chỗ đông người.

Tết là mấy ngày người ta về nhà để thấy dễ chịu. Một câu chúc tử tế thì đơn giản hơn nhiều so với người ta nghĩ — và gần như luôn là câu không đòi hỏi gì ở người nghe.

Câu hỏi thường gặp